Thuốc PrEP phòng HIV: Ai nên dùng và uống thế nào?
Thuốc PrEP phòng HIV là một trong những biện pháp dự phòng HIV chủ động dành cho người chưa nhiễm HIV nhưng có nguy cơ phơi nhiễm. Khi được sử dụng đúng cách và theo hướng dẫn của nhân viên y tế, PrEP có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ nhiễm HIV.
Nếu bạn đang quan tâm đến thuốc PrEP phòng HIV, điều quan trọng không chỉ là biết PrEP là gì mà còn cần hiểu ai nên sử dụng, uống như thế nào, cần xét nghiệm gì và khi nào cần tái khám.
Thuốc PrEP phòng HIV là một biện pháp dự phòng HIV chủ động dành cho người có nguy cơ.
Thuốc PrEP phòng HIV là gì?
PrEP là viết tắt của Pre-Exposure Prophylaxis, nghĩa là dự phòng trước phơi nhiễm HIV.
Thuốc PrEP phòng HIV dành cho người chưa nhiễm HIV nhưng có nguy cơ tiếp xúc với HIV. PrEP sử dụng thuốc kháng virus để giúp giảm nguy cơ nhiễm HIV khi được sử dụng đúng chỉ định. WHO và CDC đều xem PrEP là một lựa chọn quan trọng trong dự phòng HIV.
PrEP không phải thuốc điều trị HIV và không được dùng để thay thế điều trị ARV cho người đã nhiễm HIV.
Một điều cần nhớ là PrEP không phải biện pháp dùng sau phơi nhiễm. Nếu bạn đã xảy ra một tình huống có nguy cơ nhiễm HIV, cần được đánh giá để xem có phù hợp với PEP – dự phòng sau phơi nhiễm hay không.
Ai nên sử dụng PrEP?
PrEP có thể được cân nhắc cho người chưa nhiễm HIV nhưng có nguy cơ phơi nhiễm.
Bạn nên trao đổi với nhân viên y tế nếu thuộc một trong những trường hợp sau:
Quan hệ tình dục với người chưa rõ tình trạng HIV.
Có bạn tình nhiễm HIV nhưng chưa đạt hoặc chưa duy trì tải lượng HIV dưới ngưỡng phát hiện.
Thường xuyên quan hệ tình dục không sử dụng bao cao su.
Có nhiều bạn tình hoặc thường xuyên có bạn tình mới.
Từng mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục.
Có nguy cơ phơi nhiễm HIV lặp lại trong tương lai.
Muốn chủ động bổ sung một biện pháp dự phòng HIV bên cạnh bao cao su.
Việc sử dụng PrEP không nên dựa đơn thuần vào giới tính hay xu hướng tính dục. Điều quan trọng là đánh giá nguy cơ phơi nhiễm HIV thực tế của từng người.
PrEP có thể được cân nhắc cho người chưa nhiễm HIV nhưng có nguy cơ phơi nhiễm.
Nếu bạn chưa biết mình có thuộc nhóm có nguy cơ hay không, có thể tìm hiểu thêm bài Ai nên xét nghiệm HIV? trên website của Phòng khám Galant.
Uống PrEP như thế nào?
Một trong những câu hỏi phổ biến nhất là “PrEP uống thế nào?”
Cách sử dụng thuốc PrEP phòng HIV phụ thuộc vào loại thuốc, phác đồ và tình huống nguy cơ của từng người. Vì vậy, người dùng không nên tự áp dụng lịch uống của người khác.
PrEP hằng ngày
PrEP hằng ngày được uống đều đặn theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
Phương pháp này có thể phù hợp với những người có nguy cơ phơi nhiễm HIV thường xuyên hoặc muốn duy trì biện pháp dự phòng liên tục.
Điều quan trọng là uống thuốc đúng lịch và không tự ý ngừng thuốc khi chưa được tư vấn.
CDC nhấn mạnh rằng PrEP cần được sử dụng theo đúng chỉ định để đạt hiệu quả bảo vệ tốt.
PrEP theo tình huống
Một số phác đồ PrEP có thể được sử dụng theo tình huống trong những trường hợp nhất định.
Tuy nhiên, không phải ai cũng phù hợp với PrEP theo tình huống. Việc lựa chọn phác đồ cần dựa trên loại PrEP, tình trạng sức khỏe, kiểu phơi nhiễm và hướng dẫn chuyên môn.
Đặc biệt, không nên tự áp dụng lịch uống 2-1-1 chỉ vì thấy người khác sử dụng. CDC hiện không khuyến nghị lịch 2-1-1 như lịch dùng PrEP được FDA phê duyệt tại Hoa Kỳ và lưu ý rằng bằng chứng về cách dùng này không áp dụng cho tất cả nhóm người hoặc tất cả kiểu phơi nhiễm.
Thuốc PrEP phòng HIV có hiệu quả không?
Có. Thuốc PrEP phòng HIV là một biện pháp dự phòng HIV có hiệu quả cao khi được sử dụng đúng cách và duy trì đều đặn theo hướng dẫn.
Tuy nhiên, hiệu quả thực tế phụ thuộc vào nhiều yếu tố, đặc biệt là mức độ tuân thủ việc sử dụng thuốc.
Uống thuốc không đều, quên liều thường xuyên hoặc tự ý thay đổi cách dùng có thể làm giảm khả năng bảo vệ.
PrEP cũng không bảo vệ khỏi các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác như giang mai, lậu, chlamydia hoặc một số bệnh nhiễm trùng khác.
Do đó, tùy tình huống, bạn vẫn nên kết hợp PrEP với bao cao su, xét nghiệm HIV và xét nghiệm các bệnh lây truyền qua đường tình dục định kỳ.
Trước khi bắt đầu PrEP cần làm gì?
Trước khi sử dụng thuốc PrEP phòng HIV, bạn cần được đánh giá để bảo đảm thuốc phù hợp và an toàn.
Thông thường, nhân viên y tế có thể tư vấn và chỉ định một số kiểm tra như:
Xét nghiệm HIV để xác định tình trạng HIV trước khi bắt đầu.
Đánh giá chức năng thận tùy loại thuốc PrEP sử dụng.
Đánh giá tình trạng viêm gan B khi cần thiết.
Xét nghiệm các bệnh lây truyền qua đường tình dục dựa trên nguy cơ.
Khai thác tiền sử bệnh, thuốc đang sử dụng và các yếu tố sức khỏe liên quan.
CDC khuyến cáo người bắt đầu PrEP cần xét nghiệm HIV trước khi sử dụng và tiếp tục được theo dõi định kỳ trong quá trình dùng PrEP.
Không nên tự bắt đầu PrEP khi chưa xác định rõ tình trạng HIV của mình.
Đặc biệt, nếu bạn đang có triệu chứng nghi ngờ nhiễm HIV hoặc vừa có một lần phơi nhiễm gần đây, hãy thông báo cho nhân viên y tế để được đánh giá phù hợp.
Đang dùng PrEP có cần xét nghiệm HIV không?
Có.
PrEP không thay thế xét nghiệm HIV.
Trong quá trình sử dụng PrEP, bạn cần tái khám và xét nghiệm theo lịch được cơ sở y tế hướng dẫn. Việc theo dõi định kỳ giúp:
Kiểm tra tình trạng HIV.
Đánh giá việc sử dụng thuốc.
Theo dõi chức năng thận khi cần.
Phát hiện và điều trị các bệnh lây truyền qua đường tình dục.
Tư vấn lại về nguy cơ và cách dự phòng HIV.
Nếu có lần phơi nhiễm mới hoặc có dấu hiệu bất thường, bạn nên liên hệ nhân viên y tế thay vì tự điều chỉnh thuốc.
PrEP và PEP khác nhau thế nào?
PrEP và PEP đều liên quan đến dự phòng HIV nhưng được sử dụng trong hai tình huống khác nhau.
PrEP: dự phòng trước khi có nguy cơ phơi nhiễm HIV.
PEP: dự phòng sau khi đã xảy ra nguy cơ phơi nhiễm HIV.
Ví dụ, nếu bạn vừa quan hệ tình dục có nguy cơ và trước đó chưa sử dụng PrEP phù hợp, không nên nghĩ rằng bắt đầu PrEP sau đó có thể thay thế PEP.
Trong trường hợp vừa xảy ra phơi nhiễm, hãy đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt để được đánh giá khả năng sử dụng PEP. WHO cho biết PEP hiệu quả nhất khi được bắt đầu càng sớm càng tốt, lý tưởng trong vòng 24 giờ và không muộn hơn 72 giờ sau phơi nhiễm.
Những hiểu lầm thường gặp về PrEP
Uống PrEP rồi thì không cần xét nghiệm HIV?
Sai.
Người sử dụng PrEP vẫn cần xét nghiệm HIV định kỳ theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
PrEP phòng được tất cả bệnh lây truyền qua đường tình dục?
Sai.
PrEP chủ yếu được sử dụng để dự phòng HIV. Thuốc không thay thế các biện pháp phòng ngừa các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác.
Ai cũng có thể uống PrEP theo cùng một cách?
Không phải.
Cách sử dụng PrEP cần phù hợp với từng người và từng tình huống. Không nên tự áp dụng lịch uống của người khác.
Đã có nguy cơ HIV thì uống PrEP là được?
Không đúng.
Nếu nguy cơ đã xảy ra, bạn cần được đánh giá khả năng sử dụng PEP càng sớm càng tốt.
Những điều cần lưu ý khi sử dụng PrEP
Để việc dự phòng HIV đạt hiệu quả tốt, người sử dụng nên:
Uống thuốc đúng theo hướng dẫn.
Không tự ý tăng hoặc giảm liều.
Không tự ý ngừng thuốc.
Tái khám và xét nghiệm đúng lịch.
Thông báo cho nhân viên y tế nếu đang sử dụng thuốc khác.
Chủ động xét nghiệm các bệnh lây truyền qua đường tình dục khi có nguy cơ.
Thông báo ngay khi có một lần phơi nhiễm HIV mới.
Nếu gặp vấn đề trong quá trình sử dụng thuốc, hãy trao đổi với nhân viên y tế thay vì tự ngừng hoặc đổi thuốc.
Khi nào nên tìm hiểu về PrEP?
Bạn không nhất thiết phải đợi đến khi xảy ra một lần phơi nhiễm mới tìm hiểu về PrEP.
Nếu bạn nhận thấy mình có nguy cơ HIV lặp lại hoặc có khả năng gặp nguy cơ trong tương lai, việc tìm hiểu thuốc PrEP phòng HIV trước có thể giúp bạn chủ động hơn trong việc bảo vệ sức khỏe.
Một buổi tư vấn có thể giúp xác định:
Bạn có nguy cơ HIV không → có phù hợp với PrEP không → nên sử dụng phác đồ nào → cần xét nghiệm gì → lịch tái khám ra sao.
Câu hỏi thường gặp về thuốc PrEP phòng HIV
Thuốc PrEP phòng HIV dành cho ai?
Thuốc PrEP phòng HIV dành cho người chưa nhiễm HIV nhưng có nguy cơ phơi nhiễm HIV. Việc có nên sử dụng hay không cần được đánh giá dựa trên nguy cơ và tình trạng sức khỏe của từng người.
PrEP có thay thế bao cao su không?
Không. PrEP giúp dự phòng HIV nhưng không phòng các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác. Bao cao su vẫn là một biện pháp hữu ích để giảm nguy cơ HIV và một số STI.
Quên uống PrEP thì phải làm gì?
Không nên tự ý uống bù nhiều liều. Cách xử lý phụ thuộc vào loại PrEP và thời điểm quên thuốc. Nếu không chắc chắn, hãy liên hệ cơ sở y tế để được hướng dẫn.
Có cần xét nghiệm trước khi dùng PrEP không?
Có. Việc xác định tình trạng HIV trước khi bắt đầu PrEP là rất quan trọng. Ngoài ra, bác sĩ có thể chỉ định thêm các xét nghiệm khác tùy loại thuốc và tình trạng sức khỏe.
Nếu đang dùng PrEP mà có nguy cơ HIV mới thì sao?
Bạn nên liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá cụ thể. Không nên tự tăng liều hoặc thay đổi phác đồ.
Chủ động phòng HIV cùng Phòng khám Galant
Thuốc PrEP phòng HIV là một lựa chọn dự phòng chủ động dành cho người có nguy cơ. Điều quan trọng không chỉ là uống thuốc mà còn phải sử dụng đúng cách, xét nghiệm định kỳ và được tư vấn phù hợp với tình trạng của mình.
Nếu bạn chưa biết mình có nên sử dụng PrEP hay không, hãy chủ động tư vấn để được đánh giá nguy cơ và lựa chọn phương án dự phòng phù hợp.
Phòng khám Galant
Địa chỉ: 96 Ngô Thị Thu Minh, P. Tân Sơn Hòa, TP.HCM (P.2, Tân Bình cũ) Hotline: 0901 386 618
Tài liệu tham khảo
[CDC – Preventing HIV with PrEP]: thông tin về PrEP, đối tượng sử dụng, xét nghiệm trước khi bắt đầu và theo dõi trong quá trình sử dụng.
