Quên uống PrEP phải làm gì? Quên 1–2 ngày có mất bảo vệ HIV không?
Quên uống PrEP phải làm gì? Có cần uống bù 2 viên hay không? Quên 1 ngày có mất tác dụng bảo vệ HIV không? Đây là những câu hỏi khá phổ biến ở người đang sử dụng PrEP.
Tin tốt là quên một liều PrEP không có nghĩa là PrEP mất tác dụng bảo vệ ngay lập tức. Tuy nhiên, cách xử lý phụ thuộc vào loại PrEP bạn đang sử dụng, số liều đã quên, thời điểm quan hệ tình dục và nguy cơ phơi nhiễm.
Nếu bạn muốn tìm hiểu tổng quan, có thể xem thêm bài PrEP là gì? 4 điều cần biết về thuốc dự phòng HIV trên G3VN.
1. Quên uống PrEP 1 ngày phải làm gì?
Nếu bạn đang sử dụng PrEP hằng ngày và quên một liều, hãy uống liều đã quên khi nhớ ra, sau đó tiếp tục uống liều kế tiếp theo lịch thông thường.
Ví dụ:
- Bạn thường uống PrEP lúc 20h nhưng quên.
- Sáng hôm sau nhớ ra → có thể uống liều đã quên.
- Tối hôm đó → tiếp tục uống liều kế tiếp như bình thường.
Không nên tự ý uống nhiều viên cùng lúc chỉ để “bù” cho những ngày đã quên.
Nếu việc quên thuốc xảy ra thường xuyên, hãy trao đổi với nhân viên y tế để được tư vấn cách sử dụng PrEP phù hợp hơn.
G3VN cũng có bài Câu hỏi thường gặp khi sử dụng thuốc PrEP giải đáp thêm những thắc mắc thường gặp về cách sử dụng PrEP.
2. Quên uống PrEP 2 ngày thì sao?
Nếu bạn quên 2 ngày liên tiếp, đừng quá hoảng sợ nhưng cũng không nên chủ quan.
Khả năng bảo vệ HIV có thể giảm tùy thuộc vào:
- Bạn đang sử dụng loại PrEP nào.
- Bạn đã uống PrEP đều đặn trước đó trong bao lâu.
- Bạn quên thuốc trong thời điểm nào.
- Bạn có quan hệ tình dục trong thời gian quên thuốc hay không.
- Kiểu quan hệ có nguy cơ là gì.
Thông thường, bạn nên tiếp tục PrEP theo lịch được chỉ định, thay vì tự ý uống nhiều viên cùng lúc để bù.
Nếu đã có quan hệ tình dục có nguy cơ trong thời gian bỏ thuốc, hãy liên hệ cơ sở y tế càng sớm càng tốt để được đánh giá nguy cơ và xem có cần PEP hay không.
Lưu ý: Không có một quy tắc đơn giản kiểu “quên 2 ngày = mất hoàn toàn bảo vệ”. Cách xử lý cần được đánh giá theo từng trường hợp.
3. Quên uống PrEP 3 ngày trở lên cần làm gì?
Nếu bạn đã bỏ PrEP từ 3 ngày trở lên, đặc biệt khi vẫn có quan hệ tình dục không dùng bao cao su, không nên tự cho rằng mình đã được bảo vệ đầy đủ ngay sau khi uống lại thuốc.
Hãy xem xét:
- Bạn đã quên PrEP bao nhiêu ngày?
- Lần quan hệ gần nhất là khi nào?
- Quan hệ qua đường hậu môn hay âm đạo?
- Có sử dụng bao cao su không?
- Bạn đã uống PrEP đều đặn trước đó trong bao lâu?
- Đã bao nhiêu giờ kể từ lần quan hệ có nguy cơ?
Nếu có khả năng phơi nhiễm HIV và chưa quá 72 giờ, hãy tìm tư vấn y tế ngay về PEP.
Theo WHO, PEP nên được bắt đầu càng sớm càng tốt, lý tưởng trong vòng 24 giờ và không muộn hơn 72 giờ sau phơi nhiễm.
Bạn có thể đọc thêm bài PEP là gì và khi nào cần sử dụng? trên G3VN.
4. Có nên uống bù 2 viên PrEP khi quên thuốc?
Đây là một trong những hiểu lầm phổ biến khi sử dụng PrEP.
Không nên tự ý uống gấp đôi PrEP chỉ vì bạn quên một liều.
Cách xử lý phụ thuộc vào phác đồ mà bạn đang sử dụng.
Nếu đang dùng PrEP hằng ngày, thông thường khi nhớ ra bạn có thể uống liều đã quên và tiếp tục lịch uống thông thường.
Tuy nhiên, 2 viên PrEP trước quan hệ là một phần của một phác đồ khác — PrEP 2-1-1 — chứ không phải cách “uống bù” cho PrEP hằng ngày.
Vì vậy, không nên tự biến việc quên thuốc thành phác đồ 2-1-1 nếu chưa được nhân viên y tế hướng dẫn.
5. Quên PrEP nhưng đã quan hệ tình dục thì sao?
Nếu bạn quên uống PrEP và đã quan hệ tình dục, đừng quá hoảng sợ nhưng cũng không nên chủ quan.
Điều quan trọng nhất là xác định:
- Bạn đã quên bao nhiêu liều?
- Lần quan hệ gần nhất xảy ra khi nào?
- Quan hệ bằng hình thức nào?
- Có sử dụng bao cao su không?
- Bạn đã uống PrEP đều đặn trước đó như thế nào?
Nếu quan hệ trong vòng 72 giờ
Nếu quan hệ có nguy cơ và bạn không chắc mình đã được bảo vệ đầy đủ, hãy đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt để được tư vấn PEP.
PEP là dự phòng HIV sau phơi nhiễm. WHO khuyến cáo PEP nên được bắt đầu càng sớm càng tốt và không muộn hơn 72 giờ sau phơi nhiễm.
G3VN hiện có dịch vụ tư vấn và dự phòng PEP cho người có nguy cơ phơi nhiễm HIV.
Nếu đã quá 72 giờ
PEP thường không được khuyến cáo bắt đầu sau 72 giờ. Tuy nhiên, bạn vẫn nên trao đổi với nhân viên y tế để được đánh giá nguy cơ và hướng dẫn xét nghiệm HIV phù hợp.
6. Quên PrEP có làm mất tác dụng bảo vệ HIV ngay không?
Không phải cứ quên một viên là mất hoàn toàn khả năng bảo vệ ngay lập tức.
PrEP có hiệu quả cao nhất khi được sử dụng đúng và đều đặn. Khi bỏ thuốc, mức độ bảo vệ có thể giảm theo thời gian và phụ thuộc vào loại phơi nhiễm cũng như lịch sử sử dụng thuốc.
Do đó, nếu lỡ quên một liều, điều quan trọng là quay lại lịch uống đều đặn thay vì tiếp tục bỏ thuốc.
WHO hiện khuyến nghị nhiều lựa chọn PrEP khác nhau, bao gồm PrEP đường uống dựa trên tenofovir và một số phương pháp PrEP tác dụng kéo dài.
7. PrEP hằng ngày và PrEP 2-1-1 có giống nhau không?
Không.
PrEP hằng ngày
PrEP hằng ngày được uống mỗi ngày theo chỉ định, không phụ thuộc vào việc hôm đó có quan hệ tình dục hay không.
Để hạn chế quên thuốc, bạn có thể:
- Đặt báo thức trên điện thoại.
- Uống thuốc vào cùng một thời điểm mỗi ngày.
- Gắn việc uống thuốc với một thói quen cố định.
- Sử dụng hộp thuốc theo ngày.
- Mang thuốc theo khi đi xa.
Bạn có thể tìm hiểu thêm về thuốc PrEP phòng HIV và cách sử dụng trên G3VN.
PrEP 2-1-1
PrEP 2-1-1 là cách sử dụng PrEP theo tình huống thay vì uống hằng ngày.
Tuy nhiên, không phải ai cũng phù hợp với PrEP 2-1-1. Phác đồ này có những điều kiện áp dụng riêng và không nên tự ý chuyển sang 2-1-1 chỉ vì thường xuyên quên thuốc.
G3VN có bài riêng về PrEP tình huống 2-1-1 để bạn tìm hiểu thêm.
8. Làm gì để không quên uống PrEP?
Nếu bạn thường xuyên quên PrEP, hãy thử một vài cách đơn giản:
Đặt báo thức: chọn một giờ cố định mỗi ngày.
Gắn PrEP với một thói quen: ví dụ uống thuốc sau khi đánh răng hoặc sau bữa tối.
Dùng ứng dụng nhắc thuốc: giúp theo dõi những ngày đã uống.
Chuẩn bị thuốc khi đi xa: tránh tình trạng để thuốc ở nhà.
Trao đổi với nhân viên y tế nếu thường xuyên quên thuốc: có thể bạn cần một phương pháp dự phòng phù hợp hơn với lịch sinh hoạt của mình.
9. Khi nào cần đi khám hoặc tư vấn ngay?
Bạn nên liên hệ cơ sở y tế nếu:
- Quên nhiều liều PrEP liên tiếp.
- Đã quan hệ tình dục có nguy cơ trong thời gian quên thuốc.
- Không nhớ chính xác mình đã uống những liều nào.
- Có khả năng phơi nhiễm HIV trong vòng 72 giờ.
- Muốn bắt đầu lại PrEP sau một thời gian ngừng thuốc.
- Muốn chuyển từ PrEP hằng ngày sang PrEP theo tình huống hoặc ngược lại.
Đặc biệt, nếu bạn vừa có một lần phơi nhiễm có nguy cơ trong vòng 72 giờ, đừng chờ xuất hiện triệu chứng mới đi khám. Hãy tìm tư vấn PEP càng sớm càng tốt.
Bạn có thể xem dịch vụ Điều trị & Dự phòng HIV của G3VN để tìm hiểu thêm về PrEP, PEP và các dịch vụ xét nghiệm liên quan.
10. Câu hỏi thường gặp về quên uống PrEP
Quên PrEP 1 ngày có sao không?
Quên một liều không đồng nghĩa với việc mất hoàn toàn khả năng bảo vệ HIV ngay lập tức. Nếu đang dùng PrEP hằng ngày, hãy uống liều đã quên khi nhớ ra và tiếp tục lịch uống thông thường. Không tự ý uống nhiều viên để bù.
Quên PrEP 2 ngày có cần uống 2 viên không?
Không nên tự ý uống 2 viên để bù cho 2 ngày đã quên. Cách xử lý phụ thuộc vào loại PrEP, lịch sử sử dụng thuốc và việc bạn có quan hệ tình dục có nguy cơ hay không.
Quên PrEP rồi quan hệ có cần uống PEP không?
Có thể cần. Nếu bạn quan hệ có nguy cơ trong thời gian bỏ thuốc và vẫn còn trong vòng 72 giờ, hãy liên hệ cơ sở y tế càng sớm càng tốt để được đánh giá PEP. PEP cần được bắt đầu càng sớm càng tốt và không muộn hơn 72 giờ sau phơi nhiễm.
Quên PrEP nhiều ngày có cần xét nghiệm HIV không?
Có thể cần, tùy vào nguy cơ phơi nhiễm và thời điểm xảy ra quan hệ. Nhân viên y tế có thể tư vấn loại xét nghiệm và thời điểm xét nghiệm phù hợp.
Có thể uống 2 viên PrEP để bù cho 2 ngày đã quên không?
Không nên tự ý làm như vậy. Hai viên PrEP trước quan hệ trong phác đồ 2-1-1 không phải là cách uống bù cho PrEP hằng ngày.
Kết luận
Quên uống PrEP phải làm gì? Câu trả lời phụ thuộc vào số liều đã quên, loại PrEP bạn đang sử dụng và việc bạn có quan hệ tình dục có nguy cơ trong thời gian đó hay không.
Nếu chỉ quên một liều, hãy quay lại lịch uống theo hướng dẫn và không tự ý uống gấp đôi để bù.
Nếu đã quên nhiều liều và có quan hệ tình dục có nguy cơ, đặc biệt khi chưa quá 72 giờ, hãy liên hệ cơ sở y tế càng sớm càng tốt để được đánh giá về PEP.
PrEP hiệu quả nhất khi được sử dụng đúng lịch và đều đặn. Nếu bạn thường xuyên quên thuốc, hãy trao đổi với nhân viên y tế để lựa chọn phương pháp dự phòng HIV phù hợp hơn với lối sống của mình.
Nguồn tham khảo
- G3VN – Dự phòng PrEP: thông tin về PrEP và tư vấn dự phòng HIV.
- PrEP 2-1-1
